På jakt etter restene av Sirebrua på Torpo

av Olav Sataslåtten

Den gamle Sirebrua på Torpo var et bindeledd på vegen mellom Numedal og Valdres. Nils Noss skriver i Dølaminne om den såkalte Valdrevegen, en fjellveg som gikk frå Tunhovd via Dyna ned til Ål ved Torpemoen og over Torpo ned Ridalen.

Årsaken til at Sirebrua var viktig var naturligvis også som bindeledd mellom tømmertransporten frå Ridalen og som ferdelsveg inn til heimstølene i Ridalen og langstølene på Veståsen.

Hvor gammel Sirebrua er kan vi ikkje stadfeste i dag. Det er på det rene at den ble tatt av flommen i 1860, men den ble raskt bygget opp igjen. Kristen Svarteberg skriver i Ål bygdesoge 2 at «Vinteren 1859—60 hadde vore ein snøvinter, og snøen låg lenge utover våren. Frå 15. til 18. juni kom det eit overhendig regnvær. Den 1. juni voks Lya 8 meter, skriv Eirik Oppheim i dagboka si. I Ål stod vatnet over Sataøyne og Bomberudjordet. I Torpo gjekk Storåne over heile Bjørøyne. Frå Skuleslåtta til Trillhus kunne ein ro tvers over Evjujordet. På Kræmarslåtta kunne ein binde håtane i låveveggen ei heil veke. Det flaut med vrakgods nedover elva, rester av kvernhus, sager og bruer. I Ylifossen gjekk kvernbruket med fire steinar og ei stampe. I Lya gjekk det fleire kvernhus og to sager, og tre sager vart skadde. Av bruer gjekk Prestbrua ved Sundre, Sirebrua og fem bruer over Lya.

Større endå var skredskaden. I Torpo gjekk det grover nedover alle jorder. Nysådde åkrar såg snart ut som nybrot. Snart tok jorda til å rasa ut. ¡ alt gjekk det seksten større eller mindre jordskred i Torpo, ti på vestsida og seks på austsida. Storflaumen i 1860 for hardt fram på Bjørøyen. Det fortelst at det tok tre dagar før garden
vart turrlagt att.».


Sirebrua fotografert av den svenske fotografen Axel Lindahl. Han reiste rundt og tok bilder i Norge fra 1883, og kan ha vært i Hallingdal og tatt dette bildet allerede da. Vi har dokumentasjon for hans reise i dalen i 1890 (Dølaminne 2016).

Det er åpenbart at brua var viktig. I stortingsforhandlingen for 1886 er den et knutepunkt i planleggingen av Bergensbanen. Det er ved Sirebrua en hadde tenkt å føre jernbanen over til vestsida av elva etter Gol.

6638cb17-6b2c-4997-9fd4-acc0ae65d086

Sirebrua er også nevnt i ‘Reisehaandbog over Norge’ av Yngvar Nielsen, gitt ut i 1893: » Fra Hesla Bro tilv.; først smaabakket, nær Elven; liden Bebyggelse. Lige i Veidelet nyt Hotel (?) (under Opførelse 1891). Videre frem passeres den af Hallingelven dannede Persandfoss og siden, efterat man er kommen forbi nogle Pladser og Smaagaarde, Nerebraatfoss. Snart efter er man ved Gaardene Rotneim halvveis til den følgende Station.

Disse ligge paa en Flade, med Fjeldet Oksle (o: Akslen) tilh. Længere borte, th., sees Fjeldet Stor-Oksle. Videre følger Veien Elven, paa hvis høire Bred bl. A. sees Gaarden Evjen, der ligger i Delet mellem Gol og Aal. Længere frem sees tilv. Sire bro, der fører over Hallingeiven, og snart efter Torpe Bro.

Valdresvegen
Nils Noss har i Dølaminne for 1979 i artikkelen Valdresvegen gitt det viktigste holdepunktet for Sirebruas betydning. Han skriver «Her laga det seg ein ferdaveg like ifrå Setesdal og Telemark og nordover til Gudbrandsdalen og Trøndelagen. Denne vegen har vore i bruk til den seinare tid, slik at våre besteforeldre og oldeforeldre kunna fortelja om denne ferdselen. Kan me finna denne vegen idag?

Ja det kan me. Her i dalen vart denne vegen kalla Valdres vegen, både nordover og sørover ifrå dalen. Denne vegen kryssar dalen der Torpemoen er no. Etter ein del leiting er ein korne fram til ein veg som er godt synleg i terrenget no også. Me skal prøva å følgja den eit stykke. Me går først sørover. Då må me kryssa Hallingdalsåni ved Torpemoen. Der hei ter det Sandviki. Her er det eit fint båtstøe, og her vart det nok rodd over. Namnet Sanviki kan og vera Sundviki, der dei sunda over åni, Hølen her beiter Hesthølen. Det kan og ha tilknytning til ferdselen her. Enten dei reid over i oset eller rodde over slik at hestane måtte svømja.

Vegen går forbi nedre Grånlie og øvre Grånlie, gjer so ein sving austover der lia er altfor bratt. Går over Møne og innover åsen, forbi Trollkjødni, Sollie, Sveidnlie, Haugastølane, Fjellset, rundt Dugnadsnatten og forbi Svartevatnet. Går mellom Tunhovdfjorden og Pålsbufjorden, og kjem ned i Uvdal ved Imingen. Over fjellet her til Atrå. Her går venteleg ein veg gjenom Austbygdi på austsida av Tinnsjø, og ein opp Vestfjorddalen forbi Rjukan til Rauland. Sørover her gjennom Vest-Telemark og til Setesdal».

I forhold til det å sette Sirebrua i samanheng er følgende han skriver svært viktig:
«I alle bygder gjekk det fleire vegar opp frå bygdi og som oppe på fjellet samla seg i ein veg. Soleis og her i Ål. Det gjekk ein veg opp Sundrelie, ein forbi Myro, og ein ifrå Torpo opp Riddalen i tillegg til den som er nemnt før. Men alle desse samlar seg inne på åsen i ein veg. Skal me gå attende til utgangspunktet og snu oss nordover. Frå Torpemoen går vegen rettnord gjennom skogen. Der kan det sjå ut som den går innom husmannsplassen Branden, men det går også ein veg forbi aust for denne.

Me har no kryssa den gamle ridevegen gjennom dalen, like ved der desse kryssar kvarandre er det eit «kast,,. Eit stykke ovanfor er det ein stor stein som kallas Syngjarstein. Bakgrunnen for desse to vegmerker har eg ikkje greie på, so om dei har noko samband med ferdselen etter denne vegen veit eg ikkje. Ifrå Branden går so vegen fram til Haugo i Opheim. Herifrå har den nok gjenge gjenom bygdi og nordover stølane til Hemsedal. Den kan ha gjenge forbi Raudset-Volelia.

Og så skriver han følgende som igjen forsterker inntrykket av Sirebruas betydning: «Her kjem det innpå ein veg ifrå Siregardane, som hadde samband med vegen som kom ned Riddalen. Ifrå Opheim går det også ein veg forbi Helsingset-Opheimstølane – Breis et- Sireslettane – Gjuva og kryssar Hemsedal ved Hjelmen – Ålrust».

Noss setter det hele inn i en bredere kontekst: « Desse vegane mellom Torpo og Hemsedal vart nok mykje brukt i gamal tid, den tia Hemsedal høyrde til Torpo prestegjeld. Ifrå Ålrust går det veg over Gravsetstølane mellom Helsingvatn og Vannin-Stolsvatn. Det går også ein veg gjennom Eikregardane, over Ekrestølane, over Nøra i utfallsoset av Storevatn og gjennom Lykkja. Ifrå Bakka i Lykkja over kjølen til Baklien ned mot Flyvatn. Frå Baklien over søndre Flyvatn oset til Hippesbygden i Valdres. 

Kor går så vegen viare? Eg har høyrt nemnt Grunke i Valdres, over Slettefjellet, gjennom Båtskaret under Bitihorn og fram til stølane utover etter Vinstravatni. Hit var han oldefar, Tore Olsen Hove, og kjøpte fe som han jaga denne vegen til Ål. Og eg har høyrt om andre handelskarar herifrå bygdi som gjorde det same. Hemsedølene reiste gjerne på handelsferd her, og dei var utover heilt til Torpa. Ifrå her kan ein lett følge vegar viare nordover, enten Espedalen eller Heidal-Vågå. Viare enten over Rus ti til Sel og Dovre, eller Slådalen til Lesja og over Dovrefjell».

På leting etter restene av brua august 2018
Hvor var det så Sirebrua gikk ut frå? Lars Opsata skriver i Ål bygdesoge at den gikk ut fra Viken. Med dette som utgangspunkt dro jeg ned sør for Bjørøyen for å forsøke å finne restene etter brohodene.

540b24be-094e-43b7-a415-85b3e7bf7eab

En må gå ned fra svingen der vegen krysser jernbanelinja for å finne restene av den gamle vegen og av brohodet. Fundamentet for brohodet er bevart, og det vises tydelig hvordan vegen har gått.

d97d8cf8-a1e6-4dfc-bf09-54ca79815840

Elven er smal her, og det er ikke vanskelig å tenke seg hvordan vannmassene rev broen ned under flommen i 1860.

bf7c168b-387f-4330-8cb9-27b20f5608ac-1

f7d979d0-22b8-4460-b53b-8846529e7ab3

Reklamer

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut /  Endre )

Google+-bilde

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut /  Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut /  Endre )

Kobler til %s