«The pilgrim of Scandinavia» by Lord Garvagh – Baron Charles John Spencer George Canning Garvagh 1852-1915

av Olav Sataslåtten

Les boka her:
«The pilgrim of Scandinavia» by Lord Garvagh  

Lars Reinton forteller følgende om Lord’ Garvagh: «Lord’ Garvagh d. y., «ungelorden», var fødd 1852. Han var i fyrstninga saman med faren, men etter at denne var avliden, vart han sjølv ‘Lorden». Han hadde før ei viss tilknyting til Noreg, for mor til kona hans var norsk, fødd Kierulf. På turane sine til Hol tok han mest inn i prestegarden. Presten Leganger fekk fleire gonger bøker frå han til jol som takk (N. F. Leganger). Han lærde seg litt norsk, men snakka ofte løgleg bakvendt. Han flutte hytta ved Vollevatna til holmen i Øljuvatnet, og bygde hytter i Fødalen, på Klævafjellet, Saupsengjo og i Folaskardet».

M. Borrelly skriver i Den norske turistforenings årbok 1926 dette om Lord Garvagh den eldre og Lordehytta som han fikk oppført: «Raggsteindalen er en stor aapen dal, som i en længde av 5—6 km. strekker sig vestover fra Faugellifjorden og opover mot Hallingskarvet. Høiden er ca. 000 meter over havet, men trods dette skulde man tro, at man befandt sig langt nede i bygden saa fager er dalen med sine bjerkelier og frodige beitesmarker. Folk har ogsaa bodd her fast for ikke længe siden. Før var der meget ren i disse trakter. Saaledes  hører vi at lord Garvagh i 1880 aarene ofte var paa renjagt i Raggsteindalen sammen med sin stadige følgesvend Lars Lein hos hvem lorden pleiet at ta ind før hytten i Follarskaret var bygget. Lars bodde paa Leine sæter, som vi passerer paa turen over Strandefjorden, og hvor man endnu kan se det lille rum, hvor lorden residerte.

Lordehytten er opført vaaren 1880 av nævnte Lars Lein. Den bestod av tre rum: kjøkken, spisestue og soveværelse, og skal ha været meget smukt indrettet. Her var det lord Garvagh den yngre likte sig bedst, og her tilbragte han som regel en længere tid av sommeren og hadde ofte venner paa besøk fra England, men mere end 10—12 aar har hytten ikke været benyttet, da lorden siden begyndelsen av 90 aarene ikke mere kom til Follarskaret. Siden har hytten staat ubebodd. Den har været allemands eiendom. Farendes folk har brutt sig md og tatt sig til rette, og benyttet vægger og panelinger til brænde. Væggene mellem de forskjellige rum er nu helt borte. Det eneste som disse vandaler har skaanet er en av de indre dører, hvorpaa lorden har malet endel bibeiske sentenser. Han skal nemlig ha været meget religiøs. Det ser ut son om disse bibelsprog har virket beskyttende paa døren, som staar opstillet paa den ene Iangvæg. Saa er turen kommet til gulvet, som har lidt samme skjæbne som dører og vægger. Halve taket er ogsaa væk, og av det engang saa smukke inventar er nu intet tilbake. Ellers er hytten i behold. De tykke. solide murer har i alle disse aar trodset tidens tand paa dette veirhaarde sted, ca. 1600 meter o. h. og derfor synes jeg noget burde gjøres for ialfald at holde hytten vedlike saa den ikke gaar helt tilgrunde».

kart ragg
Kart tegnet av M. Borrelly.

Reinton skriver videre: «Lordehytta i Folaskardet vart bygd kring 188o. Beste venen og hjelpesmannen hans i Hol var Lars Lein. Han skreiv 26. januar i 88o i eit brev til lorden mil, a.: «Kjære Lord Garvak. Tak For dine Tvende Brev Som jeg Haver Fået Fra dig, voraf jeg Ser at de er Rask og Frisk, og Det Sam ere vi . . . Din Telt Haver jeg Bekaamet og Bringet Til Leein, Jeg Holder nu på og Kjøber Materialer til Huset på Følaskalet, jeg Ser at jeg Behøver Flere Peinge. . . Saa er du paa det Kjeligste Hilset Fra os Ale Heer i Lain, Lars Larsen Lain.’

Lordehytta i Folaskardet har stade toleg heil like til det siste, no tek ho til å forfarast. På dørene har einkunna lesa bibelspråk, som lorden let måle på, — han var religiøs, seiest det. For namnet hans var John, og han vilde jamt at dei skulde kalle han Jon Felaskarde. I den tjørna som ligg i Folaskardet, hadde han ein seilduksbåt. — Nokon jeger var han ikkje. Han var dårleg til å gå i fjellet, — han stupte rett som det var i steinane (Ola Raggsteindalen). Han hadde mange rare innfall og idear, blandt anna at veden til Folaskardshytta plent skulde berast og ikkje køyrast eller klevjast upp. Ein gong kom han upp til Lein like fyre jol, og vilde spiku upp i Folaskardshytta joleftan, for å vera der i jola. Han vilde ikkje vera i Lein um natta, han måtte burti Dalen (Raggsteindalen) Det vart eit spel få han uppi hytta. Han vilde ikkje bruke ski, og snøen var djup og laus. Det måtte gå ein mann på kvar side og støa han. Men uppe i Folaskardet var det slikt eit ver at det bar ikkje til å vera der meir enn eit par dagar. So drog dei nedover att. Dei måtte då dra han på ein skikjelke, og han fraus forderva føtene, so dei måtte tine dei uppatt med snø. Han vart sinna då dei brukte snø, — han var skamfrosen nok før, sa han. Men då han kom til dokteren i Ål sa han at han kunde takke Lars Lein og kuren hans for at han berga foten.

lordehytta

Han hadde nokso mykje drikkevarer med seg uppe i fjella, heiter det. På ferdene sine og i fjella skreiv han dagbok, og etter desse dagbøkene skreiv han sia ei bok som han gav ut i London i 1875, «The Pilgrim of Scandinavia». I 1872 drog han upp i Bakkehellerhytta seint på hausten, den 30. april, fortel han i denne boka. Gamle Knut Rishovd skulde møte han uppe i fjella, men det var snø, det vart ein slitsam tur, so Knut kunde ikkje greie å vera med, so gamal han var. Dei gjekk på ski. Bakkehellerhytta var 12 fot i firkant. Lorden hadde nokre bøker der, fortel han sjølv, eit dansk leksikon, soga um Peter den Store og «Poems of Ossian». Lars Lein var med på denne turen (i boka er han berre kalla Lars). Mange dagane kunde dei ikkje vera i hytta på den tid av året. På vegen nedover att stansa lorden på Gudbrandsgard. Han kunde då litt av dialekten, so han kjende seg rett heime på Gudbrandsgard, seier han; han tok på seg hallingklæde, — blå sokkar, sko med sylvspenne i, knebukser, skinnvest og ei trøye som likna på dei dei brukar i Eton, berre at denne var blå og hadde sylvknappar på sidene framma, på hovudet ei luve, ei slik som bøndene ber for å halde hovudet varmt, som heng ned på sida», — altso ei pikkhuve. I 1873 kom han til Hol att. Me finn han ved hytta si, han sit og skriv i dagboka. I ei tjørn like ved har han ein båt som han kallar Baldur, seier han. Sundagane kom det gjæslegutar upp frå stølane lengere nede med molter og mjølk. Litt etter finn me han i hytta på holmen i Øljuvatnet. Di ror i land og er på reinsjakt, men det er skoddever og bitande kaldt, det er so vidt dei finn att hytta in the lake ”Olia Vatni”. Men ein dag fekk dei teft av rein. Lars «put his finger on his mouth», dei stilte over stein og haugar, so børsene slong på ryggen. «There they were!» «Eg valde meg bukken,» seier lorden; men ikkje for hadde eg fyrt, so braka det og laust frå Lars», og flokken spratt frã kvarandre og vart burte over ei sno-bre. Lars sa han skaut midt i flokken, og det viste seg seinare, seier
lorden, ‘dat kula hans hadde stroke burti hornet på bukken min». Dei forfylgde den såra bukken og fann han bak ein haug. Der var det ei lett sak for lorden å felle han. Lorden let hornet av bukken sende beinast til London. Der skulde det pryde the inside of a London house in Portman Square», seier han.Etter alt å døme var det kula til lorden som streifa horna og kula til Lars som såra dyret. For dette er truleg same soga som i bygda forteist soleis:
«Ungelorden var ikkje nokon god skyttar, og Lars Lein var leid for alle dei reinane dei miste. Ein gong lorden hadde fått sikte p ein reinsbukk stelte Lars seg bak han og skaut i same augneblinken som skotet til lorden small, — og bukken datt. Då dei kom framtil, viste det seg at bukken hadde to skothol. Lorden undra seg over det; men Lars fann ut at kula måtte ha gått gjennom ei fald i huda, so det vart to hol! Lorden let prege ein medalje til minne um dette meisterskotet sitt! Lorden hadde ei djup naturkjensle og var glad i fjellet for fjellet si eigen skuld. Han finn vakre uttrykk for denne natur gleda i boka si. Det originale og underlege i hans hug slo ut i sinnsjukdom til slutt, heiter det. Han døydde i England 1915. So lenge det er att rester av hyttene deira i fjella vil lordane bli hugsa og umsvalla i Hol.» Folk og fortid i Hol. 2 : Frå 1815 til vår tid, Lars Reinton, Grøndahl, 1943.

Advertisements

3 tankar på “«The pilgrim of Scandinavia» by Lord Garvagh – Baron Charles John Spencer George Canning Garvagh 1852-1915

  1. Hei – du skal få boka som lordane som eg og Eivind Østbye skreiv nokre år sidan

    KM

    Fra: Hallingminne Sendt: mandag 3. juni 2019 15:09 Til: knut@medhus.info Emne: [Nytt innlegg] «The pilgrim of Scandinavia» by Lord Garvagh – Baron Charles John Spencer George Canning Garvagh 1852-1915

    Olav Sataslåtten d.y. posted: «av Olav Sataslåtten Les boka her: «The pilgrim of Scandinavia» by Lord Garvagh Lars Reinton forteller følgende om Lord’ Garvagh: «Lord’ Garvagh d. y., «ungelorden», var fødd 1852. Han var i fyrstninga saman med faren, men etter at denne var avliden, v»

    Likar

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Google photo

Du kommenterer no med Google-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s